B2.3.2. Cơ chế chia sẻ lợi ích REDD+
Trong khuôn khổ thực hiện Chương trình hành động quốc gia về REDD+ (NRAP) (2017), Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (hiện nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã ban hành Quyết định số 5399/2015/QĐ-BNN-TCLN quy định về thí điểm chia sẻ lợi ích REDD+ trong khuôn khổ Chương trình UN-REDD Việt Nam giai đoạn II.[1] Quyết định này áp dụng cho sáu tỉnh thí điểm của Chương trình giai đoạn II và nhằm mục đích cung cấp cơ sở thực tế cho việc xây dựng cơ chế và chính sách phân phối lợi ích REDD+ trên toàn quốc. Điều 6 của Quyết định nêu rõ các nguyên tắc phân phối lợi ích: dựa trên hiệu quả; công bằng; minh bạch và trách nhiệm giải trình; hiệu quả và hiệu suất; linh hoạt; có sự tham gia; và lợi ích REDD+ không thay thế các lợi ích hợp pháp khác mà các tổ chức và cá nhân tham gia REDD+ được hưởng theo quy định của pháp luật. Quyết định cũng thiết lập các yêu cầu và hoạt động đủ điều kiện, xác định những người thụ hưởng trực tiếp và gián tiếp, nêu rõ trách nhiệm phân phối lợi ích, chỉ rõ các tiêu chí áp dụng và các thủ tục giám sát và đánh giá, đồng thời giải thích các phương pháp tính toán và ước tính mức lợi ích/ưu đãi.
NRAP (2017)[2] nêu rõ các hoạt động thiết lập và triển khai cơ chế quản lý tài chính cho REDD+. Bao gồm: nghiên cứu hệ thống phân phối ưu đãi/hệ thống phân phối lợi ích và quyền carbon phù hợp cho REDD+, theo các cơ chế và quy định ưu đãi có liên quan, bao gồm đánh giá các cơ chế ưu đãi hiện tại và tiềm năng cho bảo vệ và phát triển rừng; ban hành quy định về quyền carbon rừng; và hoàn thiện hệ thống phân phối lợi ích REDD+, lồng ghép vào “bối cảnh ưu đãi về rừng” của Việt Nam.
Chính phủ giao trách nhiệm tiếp nhận nguồn thu từ REDD+ cho Quỹ Bảo vệ và Phát triển Rừng Việt Nam (BV&PTR VN), được thành lập vào năm 2008. VNFF tiếp nhận nguồn thu từ REDD+ trên cơ sở các thỏa thuận chuyển giao kết quả giảm phát thải được ký kết giữa Việt Nam và các đối tác quốc tế, và điều phối các quỹ cho các BV&PTR cấp tỉnh (sau khi trừ chi phí quản lý quỹ và chi phí vận hành chương trình) dựa trên kết quả giảm phát thải của từng tỉnh. Các Quỹ bảo vệ và phát triển rừng tỉnh (sau khi trừ chi phí quản lý quỹ của mình) sau đó sẽ thanh toán cho người thụ hưởng.
Ở cấp địa phương, Chương trình Giảm phát thải FCPF tại Vùng Duyên hải Bắc Trung Bộ đã thiết kế và thống nhất Kế hoạch chia sẻ lợi ích[3] với các bên liên quan ở cấp quốc gia, tỉnh và xã, được công bố vào tháng 3 năm 2023. Kế hoạch nhằm đảm bảo rằng các lợi ích carbon (cả tiền tệ và phi tiền tệ) được chia sẻ một cách công bằng và hiệu quả với tất cả các bên liên quan có tác động trực tiếp đến việc tạo ra các khoản giảm phát thải trong khu vực Chương trình, bao gồm cả các cộng đồng phụ thuộc vào rừng. Các nguyên tắc của phương pháp tiếp cận chia sẻ lợi ích của Chương trình Giảm phát thải FCPF được nêu trong Nghị định số 107/2022/NĐ-CP của Chính phủ về việc thí điểm chuyển giao kết quả giảm phát thải và quản lý tài chính của Kế hoạch giảm phát thải khí nhà kính (GHG ERPA) tại các tỉnh Bắc Trung Bộ (Điều 8). Bộ NN & PTNT cũng đã ban hành Quyết định số 641/QĐ-BNN-TCLN về việc ban hành Kế hoạch chia sẻ lợi ích cho Kế hoạch giảm phát thải tại các tỉnh Bắc Trung Bộ.[4]
Kế hoạch chia sẻ lợi ích được đề xuất cho Chương trình LEAF đã được xây dựng theo Điều 70 của Nghị định số 156/2018/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết việc thực hiện một số điều của Luật Lâm nghiệp.[5] Ngoài ra, còn có ý kiến đóng góp của các bộ, ngành, địa phương có liên quan, cũng như. Phản hồi từ các hội thảo tham vấn cấp quốc gia và địa phương đang cung cấp thông tin cho quá trình xây dựng kế hoạch.
[1] Quyết định số 5399/2015/QĐ-BNN-TCLN quy định về việc thí điểm chia sẻ lợi ích REDD+ trong khuôn khổ Chương trình UN-REDD Việt Nam giai đoạn II
[2] NRAP (2017), Quyết định số 419/QD-TTg ngày 5/4/2017
[3] Bộ NN & PTNT (2023) Kế hoạch chia sẻ lợi ích cho Chương trình giảm phát thải ở vùng Duyên hải Bắc Trung Bộ của Việt Nam: https://documents1.worldbank.org/curated/en/099084503102316232/pdf/P1626050c673020320adf60bbaaf0f53be4.pdf
[4] Quyết định số 641/QĐ-BNN-TCLN ngày 21 tháng 02 năm 2023 về việc ban hành Kế hoạch chia sẻ lợi ích ERPA tại các tỉnh Bắc Trung Bộ
[5] Nghị định số 156/2018/NĐ-CP