B2.6.2. Cơ chế giải quyết khiếu nại cho REDD+
Việc thực hiện REDD+ có thể dẫn đến những tác động đến động lực của các cuộc xung đột về tài nguyên rừng, đất đai và các tài nguyên khác trong khu vực rừng.[1] Các cơ chế hiệu quả để giải quyết các vấn đề gây tranh cãi, khiếu nại và tranh chấp trong quá trình thực hiện REDD+, được gọi chung ở đây là Cơ chế giải quyết khiếu nại (GRM), được coi là một phần không thể thiếu trong việc giải quyết và tôn trọng các biện pháp ĐBAT Cancun tại Việt Nam.
Việc thực hiện các GRM có liên quan hiện có tại Việt Nam đã được đánh giá theo bảy nguyên tắc quốc tế về GRM REDD+ hiệu quả vào năm 2015.[2] Đánh giá này xác định tầm quan trọng của hòa giải địa phương trong khuôn khổ được nêu trong Luật Hòa giải cơ sở (2013),[3] Tổ hòa giải cơ sở ở cấp cộng đồng, thôn đóng vai trò là đầu mối tiếp nhận, xử lý và đưa ra phản hồi ban đầu cho các khiếu nại của cư dân địa phương, Phối hợp với Ban công tác Mặt trận, Chi hội phụ nữ, Chi đoàn thanh niên, Chi hội cựu chiến binh, Chi hội nông dân, Chi hội người cao tuổi, các tổ hòa giải và tổ chức, cá nhân khác trong hoạt động hòa giải ở cơ sở. Kiến nghị với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã, Uỷ ban nhân dân cấp xã về hoạt động hòa giải ở cơ sở, các điều kiện cần thiết cho hoạt động hòa giải ở cơ sở.;
Quyết định số 5399/2015/QĐ-BNN-TCLN về việc ban hành quy định về thí điểm phân phối lợi ích REDD+ trong khuôn khổ Chương trình UN-REDD Việt Nam giai đoạn II [4] cũng bao gồm hướng dẫn về GRM, với việc thí điểm phân phối lợi ích gắn với tham vấn với các bên liên quan, giám sát, đánh giá và giải quyết khiếu nại. Điều 20 của Quyết định này nêu rõ quy trình thí điểm cơ chế giải quyết khiếu nại ở cấp thôn, xã và tỉnh.
Kế hoạch chia sẻ lợi ích Chương trình FCPF cuối cùng (2023)[5] cung cấp tổng quan về các quy trình giải quyết khiếu nại bao gồm ở cấp thôn, cấp huyện và cấp tỉnh. Phụ lục 2 của Sổ tay hoạt động Chương trình FCPF, POM[6] cung cấp hướng dẫn chi tiết về GRM để giải quyết tranh chấp và khiếu nại nhận được từ người thụ hưởng và các bên liên quan, đặc biệt là chủ rừng, tổ chức, hộ gia đình, cá nhân và cộng đồng, liên quan đến các hoạt động giảm phát thải khí nhà kính tại khu vực Bắc Trung Bộ. Hướng dẫn chi tiết bao gồm:
· Mục đích và nguyên tắc xử lý vi phạm, tiếp nhận và giải quyết khiếu nại
· Trình tự, thủ tục tiếp nhận và giải quyết khiếu nại
· Tổ chức giải quyết khiếu nại ở các cấp (thôn, xã, huyện, tỉnh, VNFF, ban quản lý rừng, công ty lâm nghiệp, v.v.)
· Bảng tóm tắt số lượng khiếu nại và giải quyết khiếu nại.
Đối với Chương trình LEAF, chúng tôi đã tiến hành đánh giá các quy trình giải quyết khiếu nại hiện có và đưa ra quy trình cùng các khuyến nghị về xây dựng năng lực dựa trên hoạt động hòa giải ở cấp địa phương, đồng thời chuyển đến cơ chế hòa giải cấp cao hơn khi cần thiết.
[1] Bản hướng dẫn Chương trình chung FCPF/UN-REDD cho các quốc gia REDD+, tháng 6 năm 2015
[2] Trung tâm Nghiên cứu Chính sách và Phát triển (DEPOCEN) (2016) Phát triển Cơ chế Giải quyết Khiếu nại (GRM) liên quan đến REDD+ tại Việt Nam (báo cáo do Chương trình UN-REDD tài trợ)
[3] Luật Hòa giải Cơ sở (2013)
[4] Quyết định số 5399/2015/QĐ-BNN-TCLN của Bộ NN & PTNT
[5] Kế hoạch chia sẻ lợi ích chương trình FCPF ERP (Quyết định số 541/QĐ-BNN-TCLN ngày 21 tháng 2 năm 2023)
[6] Quyết định số 414/QĐ-CLN-BVPTR ngày 12 tháng 12 năm 2023 của Cục Lâm nghiệp